Tìm hiểu về thị trường điện mặt trời ở các quốc gia vùng Vịnh

  • Cập nhật ngày 02/06/2016
Hiện nay, EVNCPC đang triển khai các thủ tục bước đầu để đầu tư nhà máy điện mặt trời tại thành phố Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa. Trong lĩnh vực này, đặc biệt đối với thị trường điện Việt Nam, bài toán giá thành vẫn là bài toán nan giải nhất bên cạnh bài toán về công nghệ. Vừa qua, Tiểu vương quốc Dubai thuộc Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) đã thiết lập kỷ lục thế giới mới về giá điện mặt trời với mức giá thấp kỷ lục, chỉ 2.99 UScent (tương đương 666 VNĐ) cho mỗi kWh điện. Mức giá này không chỉ thấp so với điện mặt trời mà còn dễ dàng đánh bại các lựa chọn về điện sử dụng năng lượng hóa thạch tại Dubai, từ đó mở ra hướng phát triển đầy hứa hẹn đối với nguồn năng lượng sạch tiềm năng này tại Dubai cũng như các quốc gia trên thế giới.

Xu hướng giảm giá của các dự án điện mặt trời quy mô công nghiệp

Hiệp hội các nước vùng Vịnh (GCC) bao gồm một số nước tạo ra lượng hydrocacbon lớn nhất thế giới. Sự phát triển của năng lượng hóa thạch và xuất khẩu dầu mỏ đã tạo đà cho việc tăng trưởng kinh tế ấn tượng. Xuất khẩu hydrocacbon dưới dạng dầu thô hay sản phẩm từ dầu mỏ, khí gas đã là nguồn lực chính của ngân sách nhà nước trong GCC, chiếm đến 80% tổng thu ngân sách vào năm 2013. Tuy nhiên, với việc giảm giá của giá dầu thế giới, việc đóng góp của xuất khẩu dầu mỏ vào nền kinh tế đã giảm xuống đáng kể. Vì vậy các nước GCC không thể giữ được mức xuất khẩu dầu mỏ với mức giá hiện nay. Đặc biệt, với việc gia tăng nhu cầu bên trong, một số nước đã chuyển qua nhập khẩu năng lượng. Ví dụ như UAE đang có xu hướng chuyển qua nhập khẩu khí gas, làm chậm lại tốc độ sản xuất trong nước, đồng thời chuyển xuất khẩu qua các hợp đồng dài hạn. Những xu hướng này khiến các nước này phải triển khai các chiến lược bảo tồn các nguồn lực tự nhiên, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và đa dạng hóa các loại hình năng lượng bao gồm năng lượng tái tạo. Năng lượng mặt trời được xem như một cấu phần quan trọng bởi sự phù hợp về giá cũng như khả năng đáp ứng nhu cầu nội địa.


Sự phong phú về nguồn lực và chi phí giảm do công nghệ phát triển của pin quang điện (PV) làm cho năng lượng mặt trời trở nên hấp dẫn. Các nước GCC ở trong khu vực gọi là vành đai mặt trời (Sunbelt) và là nơi có cường độ bức xạ lớn nhất trên thế giới. Gần 60% bề mặt của GCC phù hợp với việc triển khai năng lượng mặt trời. Chỉ cần đầu tư trên 1% phần diện tích này đã tạo ra công suất điện năng 470GW. Với sự phát triển của công nghệ, chi phí module PV đã giảm ¾ kể từ năm 2009 và sẽ còn tiếp tục giảm. Đợt thầu cho nhà máy Mohammed Bin Rashid Al Maktoum Solar Park 2 ở Dubai vào cuối năm 2015 đã đạt mức giá 2,99UScent/kWh. Cuộc đấu thầu này đạt được mức giảm giá sâu là nhờ sự tài trợ về tài chính của bên mua điện - DEWA (Dubai Electricity and Water Authority) và tầm nhìn dài hạn về phát triển năng lượng mặt trời của giới chức khu vực. DEWA với tư cách là người mua tin cậy đã giảm rủi ro của việc hoàn vốn và giảm chi phí tài chính cho dự án. Một khoản vay dài hạn trong vòng 27 năm, tỷ suất lợi nhuận kỳ vọng thấp 4% và mức tài trợ đến 86% vốn đã làm cho dự án có mức giá thấp kỷ lục. Ngoài ra, tầm nhìn dài hạn của Tiểu vương quốc Dubai với mục tiêu đạt 5GW điện mặt trời vào năm 2030 cũng đã thúc đẩy cho việc giảm giá, nó như một lời cam kết cho các nhà đầu tư về một thị trường đầy hứa hẹn.

Chi phí LCOE của điện mặt trời so với các dạng năng lượng khác tại GCC

Về mặt tổng thể, việc tăng cạnh tranh về giá của công nghệ năng lượng tái tạo là điểm sáng trong thị trường điện nối lưới quy mô lớn. Cải tiến công nghệ, thông qua các nguồn tài chính rẻ, triển vọng phát triển của thị trường là những lực đẩy cho các nhà sản xuất. Mặt khác, chi phí cho điện gió cũng đang hạ cũng là yếu tố thúc đẩy điện mặt trời cũng phải hạ giá. Dự án điện gió tốt nhất thế giới hiện đang đạt được mức giá 5US$/kWh không có hỗ trợ tài chính. Giá của các tấm PV đã hạ khoảng 75% vào năm 2014 (so với năm 2009). Chi phí LCOE (Levelised Cost of Electricity - là tất cả các chi phí đầu tư và quản lý vận hành trong vòng đời dự án điện năng) đã giảm đi một nửa, với các dự án cạnh tranh thì mức LCOE vào khoảng 8US$/kWh.

Những dự án quy mô lớn ở GCC đã được thực hiện đấu thầu theo tiêu chí kinh nghiệm và giá tốt. Lúc đầu, các đợt đấu thầu theo kiểu EPC, sau đó với kinh nghiệm trong mua sắm, tài trợ, xây dựng và vận hành, chính phủ GCC đã chuyển qua mô hình IPP. Các cuộc đấu thầu được tổ chức sao cho đạt được sự cạnh tranh và giá giảm. Điển hình như Dự án của nhà máy Mohammed Bin Rashid Al Maktoum Solar Park 3 đã tạo nên cú sốc toàn cầu về giá. Cuộc đấu thầu này được hỗ trợ bởi tầm nhìn dài hạn về môi trường và phát triển năng lượng mặt trời từ Nhà nước thông qua DEWA như một nhà tài trợ về tài chính và bao tiêu sản phẩm.

Nhìn vào những đồ thị trên có thể thấy, khi quy mô dự án càng lớn và thị trường điện mặt trời trên toàn thế giới càng lớn thì giá càng giảm. Đó là sự vận hành của giá thành thiết bị theo đường cong kinh nghiệm. Tuy nhiên ở chiều ngược lại, mức trợ giá của Nhà nước cũng sẽ có xu hướng đi theo chiều ngược lại.

Việc triển khai đầu tư nhà máy điện mặt trời của EVNCPC trong thời gian đến nên được xem xét, nghiên cứu chọn lựa công nghệ phù hợp và tận dụng xu hướng giảm giá này của thế giới.

 

*Lược dịch từ Báo cáo phân tích thị trường năng lượng tái tạo của IRENA

Nguyễn Minh Châu